Γνωμοδότηση του Μ. Δεκλερή, σχετικά με το νομικό καθεστώς και την διαχείριση του Φαληρικού Ορμου.

Γνωμοδότηση του Μ. Δεκλερή, επίτιμου Αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, Προέδρου του Επιμελητηρίου Περιβάλλονος και Βιωσιμότητας, ύστερα απο σχετική αίτηση του Δήμου Μοσχάτου, σχετικά με το νομικό καθεστώς και την διαχείριση του Φαληρικού Ορμου.

Η γνωμοδότηση ζητήθηκε ύστερα απο τη διαφωνία του Δήμου Μοσχάτου στην προσπάθεια της Α.Ε. Ολυμπιακά ακίνητα να αναπλάσει το Φαληρικό Ορμο, στηριζόμενη στο Νόμο 3207/2003, προχωρώντας στην κατασκευή αθλητικών εγκαταστάσεων των οποίων η διαχείριση σκοπεύεται να παραχωρηθεί σε ιδιώτη.

Ο Δήμος Μοσχάτου επικαλείται την «κοινοχρησία» των κατοίκων του στο θαλάσσιο μέτωπο του παράκτιου συστήματος, που περικλείεται μεταξύ των ιστορικών ποταμών Ιλισού και Κηφισού και δηλώνει οτι επιθυμεί να συνεχίση να διεκδικεί τους κοινόχρηστους αυτούς χώρους και να τους παραδώσει στους πολίτες με την κατάλληλη παρέμβαση και την δημιουργία μικρών εγκαταστάσεων αναψυχής.

Στην πολυσέλιδη γνωμοδότησή του ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος κ. Δεκλερής, ο γνωστός ως ο «οικολόγος δικαστής», υποστηρίζει, με αδιάσειστα νομικά επιχειρήματα, οτι το πρόβλημα της περιοχής μας «αποτελεί την κορυφή ενός παγόβουνου», που σχετίζεται με το πρόβλημα της βιώσιμης ανάπτυξης και διαχείρισης του ιστορικόυ Φαληρικού Ορμου. Ο όρμος αυτός παρέμεινε άθικτος στη φυσική του κατάσταση επι αιώνες για να υποστεί «άτυχες τεχνικές παρεμβάσεις» κατά το β’ μισό του 20 αιώνα, χωρίς καμιά αρμόδια επιστημονική μελέτη και κανένα στρατηγικό προγραμματισμό και κυρίως χωρίς καμια απολύτως επίγνωση του τεράστιου οικολογικού προβλήματος που δημιουργήθηκε απο τις παρεμβάσεις αυτές για τη βιωσιμότητά του. Το αποτέλεσμα είναι ο Φαληρικός Ορμος να έχει ουσιαστικά καταστραφεί και η τώρα διαφημιζόμενη ανάπλασή του να μην είναι τίποτε άλλο παρά η τελευταία απόπειρα νομιμοποίησης και παγίωσης αυθαίρετων τεχνικών έργων στο Φαληρικό Ορμο, που αντιστρατεύονται τη βιωσιμότητά του, επειδή αντιβαίνουν σε θεμελιώδεις κανόνες διαχείρισης των παράκτιων φυσικών οικοσυστημάτων.

Οπως τονίζει η γνωμοδότηση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος η Δημόσια Διοίκηση, δηλ. το κράτος, δεν έχει συνείδηση του προβλήματος αυτού και θεωρεί οτι έχει πλήρη ελευθερία να διαμορφώσει με τεχνικά έργα, όπως θέλει, το Φαληρικό Ορμο, συνεχίζοντας τις μέχρι τώρα καταστρεπτικές παρεμβάσεις στον Ορμο. Ομως το αρθρο 24 του Συντάγματος του 1975, όπως έχει ερμηνευτεί απο τη Νομολογία του Ε’ τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, ορίζει οτι στην περιβαλλοντική προστασία υπάγονται και τα παράκτια συστήματα, που έχουν μάλιστα προτεραιότητα σε αυξημένη περιβαλλοντική προστασία ως κατεξοχήν ευαίσθητα οικοσυστήματα, επιρρεπή σε αποσταθεροποίηση. «Επομένως ο Φαληρικός Ορμος τελεί υπο συνταγματική προστασίαν, τόσον ως ευπαθές παράκτιον οικοσύστημα όσον και ως ιστορικός τόπος». Αυτό σημαίνει οτι δεν επιτρέπονταν πιά τεχνικές παρεμβάσεις στον Ορμο «που αλλοιώνουν την φυσική του κατάσταση και λειτουργία, χωρίς να υποστηρίζονται απο την αρμόδια επιστήμη των παράκτιων οικοσυστημάτων» και αντιθέτως επιβαλλόταν «η αποκατάστασις αυτών». Κι’αυτό γιατι η θεμελιώδης Αρχή της Βιωσιμότητας, απο την οποία απορρέει η περιβαλλοντική προστασία, η οποία κατά την νομολογία του Ε’ Τμήματος του ΣτΕ, απαιτεί τον σεβασμό της Αρχής της Προφύλαξης, της Αρχής της Πρόληψης, της Αρχής της φέρουσας ικανότητας, της Αρχής της Ηπιας Διαχείρισης, της Αρχής της Αποκατάστασης και της Αρχής της Ανάκτησης του Περιβάλλοντος. Σύμφωνα με την τελευταία Αρχή είναι αναγκαία η ανάκτηση του φυσικού περιβάλλοντος, το οποίο έχει ενσωματωθεί με οποιοδήποτε τρόπο σε ανθρωπογενές σύστημα, έχει υποστεί εντροπία και μετέβαλε χαρακτήρα, επιβάλλεται η επαναφορά του στην κατάσταση φυσικής ισόρροπίας με την «προσήκουσα επιστημονική παρέμβαση». Τέτοια επιστημονική παρέμβαση «δεν μπορεί να γίνει απο «αρχιτέκτονες και πολιτικούς μηχανικούς αλλά απο ειδήμονες των παράκτιων οικοσυστημάτων».

Μετά το 1975 παύει η επιδείνωση της προσβολής των οκοσυστημάτων και πρέπει να γίνει υποχρεωτική αποκατάσταση της βλάβης που έχει επέλθει στο οικοσύστημα. Σε μεγάλης κλίμακας καταστροφές, όπως είναι αυτή του Φαληρικού Ορμου απαιτέιται η «κατάρτιση μακρόπνοης στρατηγικής αποκατάστασης και επαναφοράς στη ζωή των καταστραφέντων οικοσυστημάτων». Στην κατάρτιση της στρατηγικής αυτής πρέπει «να συμπράξουν ολοι οι ενδιαφερόμενοι παράλιοι δήμοι, εις τους οποίους και δέον να ανήκει η βιώσιμος διαχείρισης των οικείων ακτών».

Η Αρχή της ανάκτησης του Περιβάλλοντος είναι αντίθετη με τα όσα συμβαίνουν στον Φαληρικό Ορμο, όπου την μιά καταστροφική επέμβαση (της επιχωμάτωσης της παραλίας) διαδέχεται άλλη βαρύτερη (της υπερυψωμένης λεωφόρου ταχείας κυκλοφορίας) ώσπου φτάσαμε στην σχεδιαζόμενη απο την Α.Ε. Ολυμπιακά Ακίνητα «ριζική ανάπλαση» του Φαληρικού Ορμου. Ειδικότερα στην παραλία του Δήμου Μοσχάτου υπάρχει «Ειδικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης της Περιοχής»(ΕΣΟΑΠ), που προβλέπει τη λειτουργία «οικολογικού πάρκου και ήπιων αθλητικών εγκκαταστάσεων» που θα συνοδεύονται εννοείται… απο τις απαιτούμενες εγκαταστάσεις υποστήριξης!

Αυτές οι ήπιες εγκαταστάσεις περιγράφονται ως εξής : Α) Αθλητικές εγκαταστάσεις (1. Στίβος 8 διαδρομών με γήπεδο ποδοσφαίρου και κερκίδες χωρητικότητας 3000 θεατών, 2. δύο γήπεδα ποδοσφαίρου με φυσικο χλοοτάπητα διαστάσεων 69Χ 105 Οομ. 3 Τέσσερα γήπεδα ποδοσφαίρου 5Χ5, 4. Δύο κτήρια αποδυτηρίων, 5. Δύο συγκροτήματα δεξαμενών νερού με αντλιοστάσια. Β) Εγκαταστάσεις υποστήριξης που προτείνεται να περιλαμβάνουν 1. Ζώνες πρασίνου 2.Κατασκευή πεζοδρόμου με λωρίδα ποδηλατοδρόμου, 3 Περιφράξεις, δίκτυα, Φωτιστικά και Ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις.

Εκτός απο τις παραπάνω αθλητικές εγκαταστάσεις στη Ζώνη Α1 προβλέπεται και η δημιουργία «οικολογικού πάρκου», που παραχωρείται στο Δήμο Μοσχάτου και αποτελεί πράγματι μια λοφώδη έξαρση του εδάφους που θα προκύψει απο την εναπόθεση οικοδομικών απορριμμάτων, χώρο τον οποίο ο δήμος καλείται να μεταβάλει σε πάρκο!

Το νομικό ζήτημα που κλήθηκε να απαντήση η γνωμοδότηση είναι αν μια ιδιωτική εταιρεία μπορεί να αναλάβει την διαχείριση κοινόχρηστων χώρων και αν μπορεί παραπέρα να εκχωρήσει την αποκλειστική χρήση τους σε ιδιώτες. Το θέμα δηλαδή συνδέεται με τη διευκρίνιση του νομικού καθεστώτος της παραλίας και μάλιστα τόσο του αρχικού της πυρήνα όσο και των προσχώσεων που έγιναν αυθαίρετα και παράνομα σε βάρος του θαλάσσιου μετώπου, οι οποιες έχουν έκταση 800 περίπου στρεμμάτων. Οπως είναι γνωστό η Α.Ε.Ολυμπιακά ακίνητα ισχυρίζεται οτι έχει την διαχείριση και αξιοποίηση όλων των Ολυμπιακών έργων και συναφών εγκαταστάσεων. Η εταιρεία αυτή σχεδιάζει την μεταολυμπιακή αξιοποίηση και εκμετάλλευση τους με την παραχώρηση σε ιδιώτες !

Σύμφωνα με άλλη γνωμοδότηση του Επιμελητηρίου στην περίπτωση της χερσαίας ζώνης του λιμανιού του Bόλου, «οι ανθρωπογενείς προσχώσεις των ακτών δεν παράγουν ιδιωτική κτήσιν και χρήσιν του Δημοσίου, αλλ’ αντιθέτως προεκτείνουν και επ’αυτών την δημόσιον κτήσιν που υφίστατο επι της παλαιάς ακτής και την κοινοχρησίαν της». ( Βλ. Γνωμοδότηση Επιμελητηρίου με αρ, 101/2007, «Κοινοχρησία χερσαίας ζώνης λιμένος προκύψασα εξ επιχώσεως αυτής»). Η γνωμοδότηση λέει οτι με την επιχωμάτωση κοινόχρηστων ακτών και της «κονής τοις πάσιν θαλάσσης», ουδέποτε παράγεται ιδιωτική ιδικτησία του Δημοσίου, αλλά αντίθετα η παραλιακή έκταση που προκύπτει παρακολουθείται με το βάρος της κοινοχρησίας, το οποίο είχε αρχικά η προεκτεινόμενη εις βάρος της θάλασσας νέα ακτή. Ολες οι αντίθετες πράξεις είναι ανίσχυρες ως αντισυνταγματικές. Οσον καιρό διατηρείται η παράνομη πρόσχωση μιας ακτής , «διατηρείται παράλλληλα και η κοινοχρησία της, η οποία δεν μπορεί να τεθεί υπο ιδιωτική ιδιοκτησίαν»., αλλά πρέπει πάντοτε να χρησιμεύει για «την ακώλυτον πρόσβασιν προς την νέαν ακτήν».

Σύμφωνα με την γνωμοδότηση του κ. Δεκλερή «η κοινοχρησία γής είτε στην πόλη είτε στην ύπαιθρο αποτελεί στοιχείο του συνταγματικά προστατευόμενου φυσικού και αστικού περιβάλλοντος και της συνταγματικά προστατευόμενης πποιότητας ζωής. Σε ακτές που δημιουργήθηκαν με προσχώσεις δεν μπορεί να οικοδομηθούν ούτε κοινοφελή έργα γιατι αυτά δεν είναι υποκατάστατο της κοινοχρησίας ούτε μπορούν να εξισωθούν προς αυτήν.

Το συμπέρασμα της παραπάνω ανάλυσης είναι οτι «εφ’όσον επι των εξ επιχώσεως της ακτής δημιουργηθεισών νέων εκτάσεων του Φαληρικού Ορμου δεν υφίσταται ιδιωτική κτήσις του Δημοσίου, δεν υφίσταται βεβαίως και το δικαίωμα της αποκαλούμενης «Α.Ε. Ολυμπιακά Ακίνητα» προς διοίκησιν και διαχείρισιν αυτής». Σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία η διοίκηση και διαχείριση των ακτών ανήκει στους οικείους δήμους των οποίων αποτελούν το θαλάσσιο μέτωπο. Επίσης η διοίκηση και διαχείριση των κοινοχρήστων προσχωσιγενών εκτάσεων ανήκει επίσης στους οικείους Δήμους. Αυτό άλλωστε είναι σύμφωνα και με μιάν άλλη γενική Αρχή του Δικαίου της Δημόσιας Κτήσης, σύμφωνα με την οποία «οι κοινόχρηστες ακτές της χώρας ανήκουν στη δημόσια κτήση η οποία δεν έχει καμιά σχέση με ένα δήθεν δικαίωμα δημόσιας κυριότητας του κράτους, αλλά συνιστά απλώς υποχρέωση αποκλειστικής διαχείρισης του δημοσίου χάριν της κοινοχρησίας των πολιτών, η οποία ουδέποτε δύναται να ανατεθεί στην διόικηση και διαχείριση ιδιωτικού φορέα».

Κατά συνέπεια οι παράλιοι Δήμοι οφείλουν να επαγρυπνούν για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων διαχείρισης που έχουν πάνω στα παράκτια συστήματα που αποτελούν το θαλάσσιο μετωπό τους.Και η γνωμοδότηση τελειώνει τονίζοντας οτι «η διατήρηση των παράκτιων συστημάτων περιλαμβάνει και την υποχρεώση αποκατάστασης και διατήρησης της οικείας χλωρίδας και πανίδας.» Αρα «το καταρτισθέν Ειδικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης της Περιοχής (ΕΣΟΑΠ) και δή στην περιοχή των Δήμων Φαλήρου, Καλλιθέας και Μοσχάτου, δεν είναι νόμιμο και δεν πρέπει να επιχειρηθεί. Διότι δεν αποβλέπει εις την αποκατάστασιν του Φαληρικού Ορμου, αλλά στην παγίωση, νομιμοποίηση και περαιτέρω επέκτασιν των καταστροφικών επεμβάσεων». Συμπερασματικά η γωμοδότηση τποστηρίζει οτι «η Δημόσια Διοίοκηση οφείλει να απόσχει απο την υλοποίηση του παραπάνω Ειδικού Σχεδίου Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης κ.λ.π. του Φαληρικού Ορμου, το οποπίο αντίκειται ευθέως σις την υποχρέωσιν αποκαταστάσεως του Φαληρικού Ορμου, την οποία η Διοίκηση υπέχει ευθέως απο το άρθρο 24 του συντάγματος. Ο Φαληρικός Ορμος πρέπει να αποκατασταθεί, όχι να αναπλασθεί» Η Δημόσια Διοίκηση πρέπει «να παραχωρήσει την διοίκηση και διαχείριση των παράκτιων οικοσυστημάτων στους οικείους παράλιους δήμους».

Τι λέει για όλα αυτά ο Δήμος Καλλιθέας ; Μάλλον έχει ξεχάσει και τα συνταγματικά του δικαιώματα και τις υποχρεώσεις καθώς και το γεγονός οτι... κάποτε υπήρξε «παράλιος Δήμος».